Zaterdag 4 juni 2011 t/m najaar 2011:
Tentoonstelling "Romeins Glas en andere Belangwekkende Vondsten uit Houten". Locatie: de zolder van het Oude Station te Houten.Te bezichtigen is een gevarieerd geheel aan archeologisch materiaal uit het bereik Houten-Vechten. Zoals gewoonlijk zijn de vondsten in onze vitrines afkomstig van eigen opgravingen, echter deze keer ook aangevuld met voorwerpen uit twee privé-collecties.
De eigen vondsten zijn afkomstig van lokaties zoals Wickenburg, Heemstede, Beusichemseweg, Rietplas, en Kniphoek. Recentelijk is er aan de Prins Bernhardweg in het Oude Dorp bij een noodopgraving ook Romeins keramiek aangetroffen. Hiervan is nu voor het eerst wat te zien op onze zolder.
Uit de eerste privé-collectie zijn o.a. Romeins glas en brons uit Vechten te zien. Uitermate markant zijn de meerdere stukken gekleurd Latène-glas, afkomstig uit de Houtense wijk De Tuinen. Een lust voor het oog.
Uit de andere privé-collectie komt Romeins metaal en aardewerk, in 1977 aan het licht gekomen bij de verbreding van de Rijksweg 12 bij de Fortweg. Opvallend, onder de vele vondsten, een goed gepreserveerd, ijzeren gereedschap van bijna 40 cm. lang. Van het vorkachtige voorwerp zijn alleen de uiteinden van de tanden verbogen. Het is vermoedelijk gesmeed voor gebruik in de keuken, bijvoorbeeld om vlees mee te hanteren. Achtergrondonderzoek heeft opgeleverd dat het wellicht niet Romeins is, zoals gedetermineerd, maar Laat-Middeleeuws. Aangezien het vleesprikgedeelte dwars op het uiteinde van de getordeerde steel is gesmeed, bestaat de kans dat het afkomstig is uit Londen.
Onder de voorwerpen afkomstig van eigen graafwerkzaamheden, ook veel unieks. Onder andere de (helaas incomplete) Romeinse lepelboor uit de 2e/3e eeuw van onze jaartelling. Een lepelboor is een gereedschap dat bijvoorbeeld gebruikt werd voor het maken van penverbindingen, zoals bij de aanleg van een duiker onder een Romeinse weg. Vechten is een van de zeldzame plaatsen in Nederland waar een dergelijk constructie is aangetoond. Bij het Romeinse kamp Vechten is ook een compleet exemplaar van een lepelboor aangetroffen, nu in de inventaris van het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden.
Openingstijden van de expositie: iedere dinsdag en zaterdag van 11.00 - 15.00 uur. Adres: Oude Station Houten (zolder), Stationserf 99, 3991 KX Houten.
Zaterdag 5 juni tot en met zondag 30 oktober 2011:
Zoals de Rijn ooit een verkeersader voor de Romeinen en de Vikingen in onze streken was, zo vervulde de Schelde die rol in Vlaanderen. Dorestad bloeide op dankzij haar ligging aan de Rijn, maar oefende daardoor wel aantrekkingskracht uit op plunderende Vikingen. Hetzelfde geldt voor de Vlaamse handelsplaatsen Antwerpen, Gent en Kortrijk die hun bloeiende bestaan aan de Schelde te danken hadden. Er zijn daardoor veel overeenkomsten tussen Dorestad en deze Vlaamse plaatsen. Museum Dorestad is daarom verheugd dat het nu de tentoonstelling 'Romeinen, Vikingen en Vlamingen' kan presenteren met unieke Romeinse en (vroeg)middeleeuwse objecten uit Vlaanderen, afkomstig uit het archeologische museum Van Bogaert-Wauters in Hamme.Het Museum Van Bogaert-Wauters te Hamme herbergt een indrukwekkende verzameling geologische, paleontologische en archeologische voorwerpen. Ze werden gevonden tijdens baggerwerkzaamheden en opgravingen in de Schelde- en Durmehoek en samengebracht door Alphonse Van Bogaert (1882-1967). Vooral de vroegmiddeleeuwse collectie vertoont veel overeenkomsten met die van Museum Dorestad. Daarom zijn zij nauw betrokken bij het determineren en catalogiseren van de verzameling in Hamme. Een direct gevolg van deze hechte samenwerking is dat zij nu een groot aantal topstukken uit de verzameling Van Bogaert-Wauters in Wijk bij Duurstede kunnen tentoonstellen.
De nadruk van de tentoonstelling ligt op de Romeinse tijd, de tijd van de Vikingen en de Vlaamse middeleeuwen (eerste tot vijftiende eeuw). Onder het tentoongestelde materiaal bevinden zich tal van unieke voorwerpen, zoals bronzen en terracotta Romeinse beeldjes, wapens, sieraden, aardewerk, kammen, gordelgespen en veel meer. Speciale vermelding verdienen verscheidene voorwerpen uit de tijd van de Vikingen, waaronder fragmenten van gevechtsbijlen en drakarschepen, waarmee de Vikingen meer dan 1000 jaar geleden hun plundertochten uitvoerden. De voorwerpen worden toegelicht met teksten en afbeeldingen.
Adres: Muntstraat 48 te Wijk bij Duurstede. Openingstijden: van 11.30 - 17.00 uur, van dinsdag tot en met zondag.
Vrijdag 29 april 2011:
Felicitaties!
En alweer raak . . . ! Nadat in 2010 een ander werkgroeplid, grofceramiek-expert Frans Landzaat, de eer te beurt te viel een lintje te mogen ontvangen, is in 2011 deze eer te beurt gevallen aan onze projectleider Joop van Herwijnen (zie helemaal links op foto).
Het nieuwe lid in de Orde van Oranje-Nassau dankt zijn decoratie niet in de laatste plaats aan een veelvoud aan vrijwilligerswerk en een inzet over een indrukwekkend tijdsbestek. Op negentienjarige leeftijd was hij al jeugddiaken in Schiedam. Tegenwoordig is hij secretaris van de Stichting Onze Lieve Vrouwe Broederschap, bestuurslid van de Historische Kring Tussen Rijn en Lek, en projectleider van de Archeologische Werkgroep Leen de Keijzer. Bij onze vrijwilligersorganisatie heeft hij in 1995 de rol overgenomen van Leen de Keijzer, de oprichter en inspirator naar wie de werkgroep daarna werd omgedoopt.
Namens alle leden van de werkgroep . . . gefeliciteerd Joop!
[gebruik van foto met toestemming van Houtens Nieuws – ’t Groentje]
En alweer raak . . . ! Nadat in 2010 een ander werkgroeplid, grofceramiek-expert Frans Landzaat, de eer te beurt te viel een lintje te mogen ontvangen, is in 2011 deze eer te beurt gevallen aan onze projectleider Joop van Herwijnen (zie helemaal links op foto).
Het nieuwe lid in de Orde van Oranje-Nassau dankt zijn decoratie niet in de laatste plaats aan een veelvoud aan vrijwilligerswerk en een inzet over een indrukwekkend tijdsbestek. Op negentienjarige leeftijd was hij al jeugddiaken in Schiedam. Tegenwoordig is hij secretaris van de Stichting Onze Lieve Vrouwe Broederschap, bestuurslid van de Historische Kring Tussen Rijn en Lek, en projectleider van de Archeologische Werkgroep Leen de Keijzer. Bij onze vrijwilligersorganisatie heeft hij in 1995 de rol overgenomen van Leen de Keijzer, de oprichter en inspirator naar wie de werkgroep daarna werd omgedoopt.
Namens alle leden van de werkgroep . . . gefeliciteerd Joop!
[gebruik van foto met toestemming van Houtens Nieuws – ’t Groentje]
Boeken
Een opgegraven dakpan heeft mischien niet de allure van een vondst uit het graf van Tutankhamon, maar kan onmisbaar zijn als indicator bij de vaststelling van bouwhistorie op een archeologische site. Er is in 2009 een boek verschenen in een nieuwe reeks publicaties, handelend in 't algemeen over ambacht en gereedschap. Dit tweede deel uit de reeks richt het focus op dakpannen, met als ondertitel, "2600 jaar terracotta of keramische dakpan." De samenstelling van deze historische cahier is aan de hand van Arie Schellingerhout. Er zijn in de loop der tijd natuurlijk wel publicaties geweest over de dakpan, maar veelal betreffen deze één specifieke periode, of één specifieke locatie. Dit werkje bestrijkt alle typen dakpan van alle periodes. Desondanks is het een handzame uitgave geworden, en geen kloeke pil waar je je aan vertilt.
De auteur (afkomstig uit een familie met een grote affiniteit met de bouw) is zelf aannemer geweest, en had aanvankelijk geen speciale band met de gebakken dakpan. Laat jaren '50 zag wel een toename van de betonpan, die groter en goedkoper was dan de keramische pan, maar dat de betonpan niet zo fraai was, had in 't begin nog niet zo'n duiding voor Schelfhout. Toen echter als het gevolg van stormen in 1972 en 1973 veel daken beschadigd raakten, kwam aan het licht dat veel keramische pannen niet meer vervangen konden worden, simpelweg omdat ze niet meer nieuw te krijgen waren. Dat was het sein voor Schelfhout om oude pannen te gaan verzamelen. Aanvankelijk nog niet uit pure liefhebberij, dat kwam later, maar om klanten te helpen wiens daken hersteld moesten worden. Natuurlijk in oude stijl.
De publicatie volgt een chronologische lijn. Dat wil zeggen, volgt hoe de dakpan uit het oude Griekenland, en via het Romeinse Rijk, in West-Europa is beland. Met de ineenstorting van het Romeinse Rijk kwam in onze contreien echter ook het verlies van de techniek om zelf terracotta dakpannen te kunnen produceren. Deze techniek werd pas in de Middeleeuwen herontdekt. Wie kent bijvoorbeeld niet de quackpan? Daarna kwam men erachter dat door smoren het baksel een grijs-blauwe, in plaats van de gewoonlijke rode, kleur verkreeg. Ook de geglazuurde pan deed zijn intrede. Glazuren bleek echter niet mogelijk bij de gesmoorde pan. Ter afronding van de Nieuwe Tijd: de negentiende eeuw was de eeuw waarin begonnen werd met de oprichting van dakpanfabrieken; de twintigste eeuw vooral met de sluiting daarvan. Waardoor men weer aanbeland bij het nu, waarin de betonpan het grootste marktaandeel heeft in afsluitende dakbedekking.
Het boekje gaat inhoudelijk in op de tientallen typen dakpan die in de loop der tijd zijn gefabriceerd, en is rijkelijk voorzien van kleurenfoto's en -illustraties.
Warm aanbevolen.
Boeken
Voor degene die het boek "Romeinen, Friezen en Franken In Het Hart Van Nederland" uit 1994 heeft gemist . . . er is nu een nieuw boek verschenen dat bijzonder veel aandacht besteedt aan de geschiedenis en archeologie van Houten: "Bataafs Platteland", van Wouter K. Vos. In de Romeinse tijd woonde in het Nederlandse rivierengebied een bevolkingsgroep die we kennen onder de naam Bataven. De afgelopen jaren is uitvoerig onderzoek gedaan naar hun bewoning op het platteland van het Kromme-Rijngebied. De vraag daarbij was of kon worden vastgesteld of en zo ja hoe boerengemeenschappen integreerden in het Romeinse rijk. Opgravingen en veldkarteringen in het studiegebied toonden ruim honderd Romeinse nederzettingen aan op het platteland van het Kromme-Rijngebied. Die ruimtelijke indeling heeft te maken met de intensivering van de landbouw, waarbij men zich toelegde op het produceren van overschotten (runderen, paarden, veevoer) ten behoeve van een markt. Die bestond uit het Romeinse leger dat in de eerste eeuw na Christus ons land veroverde.
Het grootste type van een nederzetting uit die tijd wordt een ruraal centrum genoemd (ook wel bekend als een vicus). In het Kromme-Rijngebied is een dergelijke centrale nederzetting tot nog toe niet ontdekt. De overwegingen om Houten in de Romeinse tijd een dergelijke functie toe te dichten zijn tweeërlei: de ontdekking van enkele stenen gebouwen in Houten (Oude Wulfseweg, Molenzoom, Oude Dorp), en de ligging van Houten op de splitsing van stroomruggen juist bezuiden het Romeinse fort Fectio.
Maar het blijft speculeren wat betreft dit onderwerp.
Het boek kijkt in ruime mate terug op eerdere onderzoekingen in Houten, ruim voorzien van beeldmateriaal. Doornkade - Wulven - Tiellandt - Houtense Wetering - Binnenweg - Overdam - Rietsloot - Schalkwijkseweg - Hofstad - Hoogdijk - Leedijk - Burgemeester Wallerweg - Molenzoom. Menig Houtenaar wordt zo een blik vergund in het verleden van zijn huidige woonplek.
Het NAR-boek "Bataafs Platteland" is in Het Oude Station ter inzage beschikbaar voor geïnteresseerden . . . eveneens vele andere boeken en rapporten (zie hiervoor de webpagina "Bibliotheek").
Websites
Mocht u zich afvragen hoe oud er wordt bedoeld met het predikaat oud Houten, dan geeft een van de introductieregels op de website daarover uitleg: "Ruim 4200 jaar is er al bewoning in het huidige Houten." De website zelf is natuurlijk nog niet zo oud, maar onderstreept wel duidelijk in hoeverre de interesse voor het verleden leeft in deze gemeente.
De website beoogt de belangrijkste gebeurtenissen van Houten en omstreken op een rij te zetten, vanaf de Steentijd tot het heden. In de kop zit een menu waarin via een tijdlijn (met een indeling zoals in gebruik door Archis) naar informatie kan worden gezocht over elk tijdperk in 4200 jaar geschiedenis. De geschiedenis van Houten is chronologisch op te zoeken, te bekijken vanaf de kaart, op te zoeken met de zoekmachine of te bekijken per categorie. Ook ontbreekt het niet aan fotografische afbeeldingen die heden met verleden verbinden.
Oud Houten bestaat niet alleen in het formaat van een reguliere website, maar ook in dat van een weblog, waarin de aktualiteit kan worden gevolgd met bijvoorbeeld filmpjes.
Websites
Sinds korte tijd kan Museum Dijkmagazijn de Heul in Schalkwijk zich verheugen in haar eigen website.
Museum Dijkmagazijn De Heul is een historisch museum dat aandacht besteedt aan de geschiedenis van Schalkwijk en Tull en ’t Waal via tentoonstellingen waarin uiteenlopende voorwerpen te zien zijn—zoals archeologische vondsten uit de romeinse tijd en landbouwgereedschap uit de vorige eeuw. De basis van het museum wordt gevormd door onder andere informatie en foto’s over de geschiedenis van het gebouw als Hoofdmagazijn van het voormalige Hoogheemraadschap Lekdijk Bovendams, gevestigd in een gebied wat bekend staat als 'De Heul'.
Het museum is onderdeel van de Stichting Archeologie en Historie Schalkwijk en Tull en ’t Waal.
Deze stichting, opgericht in 1989, concentreerde zich aanvankelijk op het verrichten van archeologisch onderzoek, met name op het terrein van het oude kasteel van Schalkwijk. Later is er meer nadruk komen te liggen op het tonen van oudheidkundig materiaal. De eerste museumruimte bevond zich in een bakhuis van een boerderij aan het Overeind. Vanaf het jaar 2000 op de huidige lokatie: Provincialeweg 70 te Schalkwijk. Het museum is geopend elke laatste zondag van de maand van 11.00 - 16.00 uur (behalve in de maand december).
Een bezoek aan museum of website is meer dan de moeite waard!