Reconstructie van een kleioven uit de IJzertijd

Pottenbakkersoven in aanbouw. Denemarken, Lejre

Belangrijk is natuurlijk om een zo’n hoog mogelijk temperatuur te kunnen behalen en dit kan op verschillende manieren worden bereikt. Goed stoken van droog hout is de basis.

Ook de uitvoering/model van de oven speelt een grote rol. Hoe hoog is de schoorsteen en hoe lang is de vuurgang/stookgat?  Allemaal  dingen die het goed stoken van zo’n oven beïnvloeden. Belangrijk is ook dat de warmte ‘vast ‘wordt gehouden en dan denken we aan ‘isolatie’. Als isolatie kunnen verschillende materialen en uitvoeringen o.a. denken aan heel droog zand heel veel stro in het leemmengsel wat we gebruiken om de oven te bouwen. We kunnen ook denken aan een ‘dubbele wand’ waarbij  de lucht als isolator werkt. Uiteraard valt er heel veel te experimenteren met het bouwen en stoken van deze pottenbakkersoven.

Hieronder een korte beschrijving hoe zo’n oven gemaakt kan worden.

Graaf een cirkel uit met een diameter van ongeveer 1.20 meter en 40 cm diep. Maak nu een fundering  en volg hierbij de buitenkant van de cirkel en maak deze ongeveer 20 cm breed. Laat wel een opening in deze cirkel van ongeveer 30 cm  breedte  en een hoogte van 20 cm, want dit wordt het latere stookgat/kanaal. De hoogte wordt ongeveer 40 cm,  gelijk met het maaiveld. Maak  in het midden ook een pilaar met een doorsnee van ongeveer 15 cm en een hoogte van 40 cm. Vul nu dit alles op met wit zand tot de bovenkant van de funderingen  en druk dit voorzichtig aan.  Bedek de bovenkant met wat grote bladeren zoals van weegbree, groot hoefblad of smeerwortel. Steek nu zo’n 30 / 40 stokken met een diameter van ongeveer 2 cm loodrecht in het witte zand. Stort nu een laag met leem/stro van ongeveer 5 cm dik. Verwerk nu in deze laag wilgentakken van ongeveer 1 cm dik. Leg deze ongeveer 10 cm uit elkaar en doe dit haaks op elkaar. Stort hierop weer zo’n 5 cm leem/stro. Deze wilgentakjes hebben de functie van ‘betonijzer’ en is vooral van belang voor het verstevigen van deze vloerplaat. Als de oven in gebruik zal zijn genomen zullen deze takken verbranden maar de dan gebakken vloerplaat zijn stevig genoeg waarbij de pilaar in het midden deze vloerplaat extra ondersteunt. Na een paar dagen kunnen we voorzichtig  de 30 stokjes uit de vloerplaat verwijderen.  De opbouw van de koepel kan op verschillende manieren gebeuren. Als eerste kan een frame van wilgen takken worden gemaakt waarbij deze takken dan als ‘ondersteuning’ dienen bij de opbouw van deze oven. Nu kan  met een leemmengsel de koepel worden opgebouwd die een wanddikte krijgt van ongeveer 10 cm. Een andere manier is om met ‘broodjes’ van leem te werken die een afmeting hebben van ongeveer 15/20cm x 10cm x 5 cm. Deze broodjes  stapelen tot een mooie koepel met een hoogte van ongeveer 80 cm. Besmeer de binnen en buiten kant aan met het zelfde leemmengsel. Laat aan de bovenkant een opening over van ongeveer 20 cm. Eventueel kan hierop ook nog een schoorsteentje gemaakt worden voor een betere trek/ verbranding in de oven.  Uiteraard moet er een opening open gelaten worden in de wand waardoor het bakgoed in de oven geplaatst kan worden. Stem deze opening af op de grootte van het te bakken bakgoed . Als de oven voldoende gedroogd is kan het witte zand onder de vloerplaat voorzichtig verwijderd worden. De bladeren hebben  de afscheiding gevorm tussen het witte zand en het vloerrooster. Als laatste moet nu een stookkanaal/gang gemaakt worden die aansluit aan de oven, inwendig heeft deze  een breedte van 30 cm en een hoogte van 20 cm en een lengte van 50 cm.  Uiteraard moet er ook nog een ‘laaddeur’ gemaakt worden die precies past in de opening van de oven.  In principe is de over nu klaar voor gebruik. Maar stook hem eerst altijd zonder bakgoed om te kijken hoe de oven zich houdt en om alle vocht uit de oven te stoken.